Ateş ve Döküntü - İnfeksiyon Hastalıkları Bilişim Ağı

İnfeksiyon Hastalıkları Bilişim Ağı
İçeriğe git

Ateş ve Döküntü

E-Dersler
Döküntü (=rash) Tanımı
  • Enfeksiyon etkeninin veya toksinlerinin ya da immün yanıtın yol açtığı patolojik değişiklikler sonucu deride meydana gelen lezyonlardır.

Hastaya Yaklaşım
  • Hastanın genel durumu
  • Kardiorespiratuar destek
  • İzolasyon
  • Hızlı antibiyotik başlama

Döküntü anamnezi
  • Geçirdigi döküntülü enfeksiyon hastalıkları
  • Aşıları
  • Ateşli bir hasta ile aynı ortamda bulunma
  • İlaç kullanımı
  • Meslek anamnezi
  • Seyahat anamnezi
  • Kuşkulu cinsel ilişki
  • Bilinen kalp kapak hastalıkları
  • Splenektomi
  • Hayvanlarla temas

Belli özellikler ile hastalık ilişkisi
  • Hasta ile temas: Kızamık, kızamıkcık, meningokoksemi, suçiçegi, CMV
  • Mevsim: Riketsiyöz (ilkbahar, yaz), Lyme (ilkbahar, yaz), Enterovirus (yaz, sonbahar)
  • Seyahat: Viral hemorjik atesler, Tifo, Sistozomiyaz, Filarya
  • Gıda: Vibrio fulnificus (iyi pismemis deniz ürünleri)
  • Kene ısırıgı: Riketsiyöz, Lyme hastalıgı,Kırım kongo kanamalı ateş
  • Hayvan teması: Köpek (Capnocytophaga spp.), Kuşlar (Chlamydia spp.), Fare (Fare ısırıgı ateşi)
  • Damar içi ilaç kullanımı: Endokardit (S.aureus), HIV enfeksiyonu
  • Tampon kullanımı: S. aureus (TSS)
  • Şüpheli cinsel teması: HIV enfeksiyonu, Sy, Gonore
  • Su teması: Hayvan idrarı (Leptospira), Tuzlu su (Vibrio vulnificus)

Anamnez ve fizik muayene
  • Döküntü özellikleri + detaylı öykü ve fizik muayene tanı için çok önemlidir.
  • Özellikle ateş ve döküntü ilişkisi ayrıntılı sorgulanmalıdır
  • Ateşin çıktığı dönemde döküntü oluşması ve ateş düşünce geçmesi ile erişkinde still hastalığı
  • Ateşli dönem geçtikten sonra döküntünün ortaya çıkması ile 6. hastalık
  • Her türlü ilaç, kimyasal madde ve bazı gıdaların döküntü ve buna eşlik eden ateş yapabileceği akılda bulundurulmalıdır.

Döküntünün özellikleri
  • Tüm deri yüzeyi (saçlı deri, tırnaklar, kasıklar, koltuk altları, oral ve genital bölgeler dahil ) aydınlık bir ortamda gözden geçirilir
  • Bazı deri lezyonları bulaştırıcı olabildiğinden muayene eldiven ile yapılmalıdır
  • Görünüm ve palpasyon, şekil, büyüklük, dağılım şekli belirlenmelidir.
  • Deri muayenesi sonrası mutlaka tam fizik muayene yapılmalıdır.

Döküntü çeşitleri
- Makül
  • Düz, deriden kabarıklık yapmayan, genellikle 1 cm’ den küçük kırmızı lekelerdir.

Rose spot (gül lekesi)
  • Tipik olarak tifoda görülür
  • Soluk pembe, oval veya dairesel, tam olarak solabilen, çok az sayıda, orta büyüklükte (0.5-1 cm ye yakın), ve genel olarak abdomen ve göğüste görünen maküllerdir.
  • Paratifonun rose spotu ise tipik olarak daha küçük ve daha çok sayıdadır.

- Papül
  • Deriden kabarık, genellikle 1 cm’ den küçük pembe kırmızı döküntülerdir.

- Makülopapüler döküntü
  • Bazı alanlarda düz, bazı alanlarda deriden kabarık yaygın eritematöz döküntü
  • Makül ve papüllere sıklıkla birlikte rastlanmaktadır.
  • Kızamık, Kızamıkcık, Su çiçeği, Çiçek, EBV, Echovirüs enfeksiyonları, HIV enfeksiyonu, Eritema enfeksiyozum, Sifiliz, Tifo, Riketsiyoz, Gonore, Meningokoksemi, Leptospiroz, Lyme, kandidiyaz, Histoplazmoz
  • İlaç erüpsiyonları
  • İmmün kompleks aracılı reaksiyonlar

- Eritem
  • Deri damarlarındaki genişlemelerden ileri gelen ve basmakla kaybolmayan geniş alanlardaki deri kızarıklıklarıdır.
  • Difüz eritem, özelliklede soyulma varsa, kızıl, toksik şok sendromu, mukokütanöz lenf nodu sendromu (Kawasaki hastalığı), stafilokokkal haşlanmış deri sendromu (SSSS), toksik epidermal nekroliz düşünülmelidir.
(Toksik şok sendromu)

- Eritema infeksiyozum
  • Beşinci hastalık
  • Etkeni Human parvovirüs B19
  • Yanakta sıcak, eritematöz hassas olmayan tokat atılmış görüntüde raş ile başlar.
  • Eş zamanlı olarak üst ekstremitede, morbiliform, birleşik dantel veya anüler görünümlü döküntü eklenebilir

- Eritema marjinatum
  • Romatizmal ateşte görülür.
  • Anüler, gezici, eritematöz lezyonlardır.

- Eritema migrans
  • Hedef benzeri görünüme sahip dairesel, genişleyen döküntü
  • Lyme hastalığında erken dönemin klasik karakteristik lezyonu

- Eritema nodozum
  • Nodül hassas ve üzeri eritematöz görünümdedir.
  • Büyüklükleri birkaç mm’den birkaç cm’ye kadar değişebilir.
  • Genellikle çok sayıda ve bacak ön yüzünde meydana gelir.
  • Streptokoklar, Tüberküloz, Lepra, Yersinia enfeksiyonları, Chlamidia trachomatis, enfeksiyon dışı (sarkoidoz, ülseratif kolit, crohn hst, Behçet hst)

- Vezikül ve Bül
  • Deriden kabarık, epidermiste gelişen içi saydam sıvı ile dolu torbacıklardır.
  • 1 cm’ den küçük (vezikül) büyük (bül)
  • Çoğu immünojenik kökenli, çok azı ise sistemik enfeksiyonlar ile ilişkilidir.
  • Suçiçeği, Çiçek, Zona, Herpes simpleks, Enterovirus, Vibrio vulnificus, Coxsachievirüs (Coxsachievirüs A16, el ayak ağız sendromu)

- Hemorajik bül
  • Gazlı gangren
  • Şarbon
  • Aeromonas hydrophilia
  • Vibrio vulnifucus
  • Capnocytophaga canimorsus
  • İnvaziv GAS
  • Lösemi

- Püstül
  • Veziküle benzer şekil ve büyüklükte, içinde saydam sıvı yerine cerahat (iltihabi hücre infiltrasyonu) bulunan lezyonlardır.
  • Streptokok/Stafilokok enfeksiyonu, Pseudomonas enfeksiyonu, Şarbon, Meningokoksemi, Gonokoksemi

- Purpura ve Ekimoz
  • Basmakla kaybolmaz, deriden kabarıklık yapmaz
  • Hemoglobulin veya eritrositlerin damar dışına çıkısına bağlı meydana gelir.
  • Trombosit bozuklukları, damar bozuklukları, pıhtılaşma bozukluklarına bağlı deri altındaki kanamalar neden olur.
  • 3 mm’den küçükse Peteşi, 3-10 mm ppurpura, >1 cm büyükse Ekimoz
  • Difüz peteşiyal lezyonlar acil araştırılmalı
  • Meningokoksemi, Riketsiyoz (tifüs), Stafilokok enf., yaygın gonore, bakteriyel endokardit, Coxsackie A9, Echovirus 9, atipik kızamık, viral hemorajik ateşler, vaskülitler

- Nodül
  • Dermis veya subkutan yerleşimli, yuvarlak ve hücre infiltrasyonuna bağlı şişliklerdir.
  • Kandida sepsisi, kriptokokkoz, nokardiyoz, Atipik mikobakteri enfeksiyonları
              (kriptokokkoz)

Döküntüler değişik şekillerde olabilir
  • Hepsi aynı olursa Monomorf (çiçek)
  • İki çeşit olursa Dimorf (çiçek)
  • Üç ve daha fazla çeşit varsa Polimorf (su çiçeği)

    
               (ekzantem)                                                 (enantem)

    
                (monomorf)                                                (polimorf)

Enantemler (mukozal lezyonlar)
  • Çilek dili: Kızıl, toksik şok sendromları, kawasaki hastalığı
  • Damakta peteşi: Kızıl, bazı vaskülitler ve tombositopenilerde sıktır. Enfeksiyöz mononükleozda yumuşak ve sert damağın her ikisinde de peteşi sıktır.
  • Ağız içi veziküller: Su çiçeği
  • Koplik lekeleri: Kızamık için tanısal özellikte, yanak mukozasında eritematöz zeminde molar dişlere bitişik 1-3 mm ince, beyaz/mavi-gri benekler

El ve ayak tabanlarının tutulması
  • Akut meningokoksemi, Kızamık, Koksaki virüs (el-ayak-ağız hst)
  • Stafilokok endokarditi, Toksik şok sendromu
  • Riketsiyoz
  • Kawasaki sendromu
  • İlaçlara bağlı döküntü (Eritema multiforme)
  • Sekonder sifiliz

El ve ayaklarda soyuntu
  • Toksik şok sendromları
  • Kızıl
  • Kawasaki sendromu


Anamnez
  • Yaşadığı yer
  • Meslek anamnezi
  • Daha önce geçirdiği döküntülü enfeksiyon hastalıkları
  • Aşıları
  • Ateşli bir hasta ile aynı ortamda bulunma
  • İlaç kullanımı
  • Seyahat anamnezi
  • Güneşe maruz kalma
  • Şüpheli cinsel temas, damar içi ilaç kullanımı
  • Bilinen kalp kapak hastalıkları
  • Splenektomi
  • Hayvan ve artropod teması (kene)
  • Allerji öyküsü
  • Döküntü öncesi prodromal dönemdeki belirtiler

Döküntü anamnezi
  • Ne zaman ve vücudun neresinden başladı?
  • Vücuda yayılımı var mı? Lokalize mi?
  • Ateşle döküntü arasında bir ilişki var mı?
  • Döküntü morfolojisinde bir değişiklik var mı?
  • Döküntü dışında bir semptom ve bulgu var mı?

Hastanın özellikleri
  • Yaş grupları (erişkin, pediatrik, geriatrik)
  • İlaç
  • Gebelik
  • İmmunosupresyon

Eşlik eden semptomları
  • Ateş
  • Gözlerde yanma batma, şaşılık
  • Denge bozukluğu
  • Burun akıntısı
  • Boğaz ağrısı
  • Öksürük
  • Baş ağrısı
  • Baş dönmesi
  • Bilinç değişikliği
  • Nefes darlığı
  • Çarpıntı
  • Bulantı kusma
  • İshal kabızlık
  • İdrar şikayeti
  • Kanama

Fizik muayene
  • Genel bakı (konjunktivit, rinit, strabismus)
  • Vital bulgular (takipne, taşikardi, aritmi, tansiyon)
  • Lenfadenopati
  • Hepatosplenomegali
  • Artrit
  • Cilt ve mukoza muayenesi (genital bölge dahil)
  • Ense sertliği, nörolojik bulgular

Nelere dikkat edelim?
  • Hastanın genel durumu nasıl seyrediyor?
  • Döküntülerin karakteri ve seyri nasıl?
  • Hastalıkla ilgili komplikasyonlar var mı?
  • Hızla tedaviye başlamak gerekli mi?
  • Takip nasıl olmalı? ayaktan, yatırılarak (servis, YBÜ)
  • Hasta izolasyonu gerekli mi?
  • Çevredeki duyarlı kişilerin korunması gerekli mi?
  • Salgın potansiyeli taşıyor mu?

Ateş-Döküntü
- Bakteriyel
  • Riketsiyoz
  • Toksik şok sendromu
  • Erizipel, sellülit, lenfanjit
  • Leptospiroz
  • Bruselloz
  • Tifo
  • Pyoderma gangrenosum
  • Kızıl

- Viral
  • Kızamık
  • Kızamıkcık
  • Varisella zoster
  • HSV tip 1 ve 2
  • Eritema enfeksiyozum
  • Ekzantema subitum
  • Enfeksiyöz mononükleoz
  • KKKA
  • Enteroviral enfeksiyonlar

- İlaç reaksiyonları
  • İlaç erüpsiyonu
  • Toksik epidermal nekroz
  • Stevens Johnson Sendromu

- Bağ dokusu hastalıkları
  • Erişkin Still Hastalığı
  • Behçet hastalığı
  • Dermatomiyozit

Döküntü ve enfeksiyon başlangıç süresi
  • Kızılda hastalığın 2.gününde
  • Kızamıkta 3-4.günde
  • Riketsiyozda 3-5.günde başlar.
  • Eritema infeksiyozum, kızamıkçık ve su çiçeğinde belirgin bir prodrom dönemi yoktur ve ateş ile döküntü birlikte başlar.
  • Çoğu kez döküntüler vücudun önce yukarı kısımlarında görülmeye başlar. İlk olarak bu bölgelerde kaybolur.


ÖRNEK SORULAR
1. Rose spot (gül lekesi) hangi hastalığa özgü bulgudur?
a) Bruselloz
b) Sıtma
c) Tifo
d) Kala-azar
e) Şarbon

İçeriğe dön