Ateş ve Nedeni Bilinmeyen Ateş - İnfeksiyon Hastalıkları Bilişim Ağı

İnfeksiyon Hastalıkları Bilişim Ağı
İçeriğe git

Ateş ve Nedeni Bilinmeyen Ateş

E-Dersler
Tarihçesi
  • Hipokrat (MÖ 5.yy) ateşin önemini nabız hızına ilintilendirmiştir
  • Galen (MS 2. yy) vücutta sıcak, soğuk, kuruluk, ve nemden oluşan 4 faktörün bulunduğunu, bunların oranı uygunsa ⇒» sağlık
  • Romalı Celsus (MS 50.yy) vücut ısısının ateş için özgül olmadığını, yaz sıcağında da vücut ısısının yükselebile­ceğini belirtmiştir
  • Türk hekimi Razi (10. yy başları) ateşin bir hasta­lık değil, vücudun hastalığı atmak için bir mücadelesi olduğunu öne sürerek ateşli hastada soğuk su tedavisi uyguluyordu
  • İb-ni Sina (11. yy) ateşin kalpte yanıp, sinir, arter ve venlerdeki kan yoluyla vücuda yayıldığını, böylece vücudun fonksiyonlarını bozduğunu, ortaya çıkan hararetin de gazap-kızgınlık ve yorgunluğa yol açtığını bildiriyor ve ateşi pato­lojik ve semptomatik olarak ikiye ayırıyordu
  • 17. & 18. yy’da ateşin kimyasal kaynaklı olduğu ve kandaki fermentasyondan ileri geldiğine inanılmaya devam edilmiştir


Giriş
  • Enfeksiyon hastalıklarının en sık belirti ve bulgusudur.
  • Ateşin en sık nedeni enfeksiyondur.
  • Enfeksiyon dışındaki nedenlerle de ateş görülebilir.
  • Tüm enfeksiyonlarda da ateş bulunmaz.
  • Ateş süresi uzadıkça, enfeksiyon dışı nedenler dikkat çeker. (kollagenozlar, maligniteler, vb.)


Mekanizma
  • Endojen pirojenlerin dolaşım yoluyla karaciğerdeki Kupffer hücrelerini etkiler ve buradan salınan sitokinler (periferik pirojenik uyarıların) duysal vagal afferent sinirler yoluyla beyindeki ilgili merkeze ulaşır.
  • Isının düzenlenmesi hipotalamusun anterior preoptik nucleusu’nda bulunan termoregülator merkez tarafından gerçekleştirilir.
  • TRM, vücudun karaciğer, kas gibi dokulardan kaynaklanan ısı üretimi ile çevresel ısı kaybını dengeleyen ve vücut ısısını ortalama 37°C’de tutan bir termostat gibi görev görür.

Eksojen pirojenler: Mikroorganizma, Antijen-antikor kompleksleri, yabancı proteinler, toksinler, ilaçlar, pirojenik steroidler
Monosit, makrofaj, nötrofil, B lenfositleri, endotel, epitelyıum, mezenşim hücreler, Glial hücreler
Endojen pirojenler: IL1, IL6, TNF alfa, gamma IFN
Sirkülasyon
PGE2 sentezi ve CAMP seviyesinde artış
Hipotalamus TRM etkilenmesi
Isı üretimi
Isı koruması
 ATEŞ



PGE sentez inhibitörleri
  • Aspirin
  • İbuprofen
  • Asetaminofen kullanımı ile endojen pirojenlerin etkisi ortadan kaldırır.


Diurnal ritm
  • Organizmanın ısısı, (sağlıkta ve hastalıkta) diürnal ritme sahiptir
  • Sabah (04.00- 06.00) en düşük, akşam (16.00-18.00) en yüksektir.
  • Akşam ateşi sabah ateşinden ≥0.3-0.5°C
  • Bu fizyolojik değişim her gün tekrarlar
  • Sabah ile akşam ısı farkı 1°C’yi geçmez.
  • Ateş, vücut sıcaklığının ölçüldüğü yere göre değişiklikler gösterir.


Ateş ölçümü
  • Normal sağlıklı koşullarda vücut ısısı: aksiller (koltuk altı) <36.5°C, oral (ağızdan) <37°C,  rektal <37.5°C ve altındadır
  • Erikin bir vakada termometre ile ölçümde rektal >38°C, oral >37.8°C ve aksiller >37.2°C ise “yüksek ateş” olarak değerlendirilir.
  • Gerçek vücut ısısı (hipotalamusta düzenlenmiş ısı) pratikte aort kanı ile aynıdır.
  • Kulak zarı ve özafagus ısıları aort kanı ısısına en yakın ısılardır.


Ateş - Nabız
  • Nabız genellikle ateşle birlikte hızlanır.
  • 1°C’lik artış 10-20 atım hızlanmaya yol açar.
  • Bu olmazsa nabızda diskordans olur, buna rölatif bradikardi denir.


Rölatif bradikardi
  • Tifo
  • Çalılık tifüsü
  • Leptospiroz
  • Sıtma
  • Q ateşi
  • Psittakoz
  • Lejyoner hastalığı
  • Babesyozis
  • Viral enfeksiyonlar: Dengue fever, Yellow fever, Viral hemorajik ateşler
  • Noninfeksiyöz: ilaç ateşi, KİBAS, lenfoma, beta-bloker ilaçlar


Rölatif taşikardi
  • Klostridyal enfeksiyonlar: Gazlı gangren
  • Difterik miyokardit
  • Akut romatizmal kardit
  • Tüberküloz
  • Poliarteritis nodoza
  • Anemi
  • Hipertiroidi
  • Pulmoner emboli
  • Şok


Ateş - Kan basıncı
  • Özellikle hipotansiyon çok önemlidir.
  • Septik şokun belirlenmesi için mutlaka kan basıncı hakkında bilgi sahibi olunmalıdır.


Ateş - Solunum sayısı
  • Ateşin her bir derece artışı solunum sayısını 4 kat artırır.
  • Ateşli hastada mutlaka solunum değerlendirmesi yapılmalıdır.
  • Solunum sayısında artış saptanırsa pnömoni, bronşit, pulmoner ödem akla gelmelidir.
  • Ayrıca, sepsisi tanımlamada, takipne önemli kriterdir (qSOFA).


Ateş - Bitkinlik
  • Ateş yakınması ile başvuran bir hastada bitkinlik şiddetli enfeksiyon belirtilerinden biri olarak değerlendirilmelidir.


Ateş - Bilinç değişikliği
  • Ateşli hastada, bilinç değişikliği çok önemli bir belirtidir.
  • Santral sinir sistemi tutulumu (menenjit, ensefalit vb.) yönünden değerlendirme yapılmalıdır.


Ateş - Klinik yaklaşım
  • Ateş tanımlayan hastalardan ayrıntılı bir anamnez alınmalıdır.
  • Tam bir fizik muayene yapılarak durum değerlendirilmelidir.
  • Gerekli laboratuvar testleri istenmelidir.
  • Enfeksiyon düşünülüyorsa primer odak sorgulanmalıdır
  • Ateşi düşürmek için buz ve alkol kullanılmamalıdır.(Alkolün deri-mukozadan emilimi ve buharın inhalasyonu sonucu MSS depresyonu gelişimi)

  • Ateşin zamanı
  • Ateşin süresi
  • Titreme, terleme
  • Organomegali (HM, SM, LAP)
  • İkter
  • Döküntü
  • Seyahat öyküsü
  • Kilo kaybı


Ateş ile organ fonksiyonlarında gözlenebilen değişimler
  • Üşüme-titreme: vücudun çevreye göre soğuk algılaması ile kaslarda kasılmalar
  • Kas-eklem ağrısı: laktik asit, bradikinin,…
  • Çarpıntı: atım sayısı artışı ile vital organlara (beyin, kalp, vd) O2, enerji takviyesi
  • Baş ağrısı: serebral vazodilatasyon, HT
  • Halsizlik, kırıklık, bitkinlik: sitokinler
  • Sıcaklık hissi: vazodilatasyon ve regülasyon
  • Terleme: sempatik aktivasyon, ateş düşerken veya hastalığın etkisi
  • Oligüri: terleme ve buharlaşma
  • Letarji: beyin fonksiyonlarının azalması
  • Metabolik asidoz
  • Hiperglisemi
  • Barsak sekresyonlarında azalma


Ateş - Üşüme ve titreme
  • Sıtma
  • Pnömoni
  • Sepsis
  • Akut piyelonefrit
  • Endokardit
  • Leptospiroz


Ateş - Gece terlemesi
  • Tüberküloz
  • Bruselloz
  • Nokardia
  • KC veya akciğer apsesi
  • HIV
  • İnfektif endokardit
  • Lenfoma, poliarteritis nodoza


Ateş - Solunum Sistemi
  • Boğaz ağrısı: Bakterinin birinci yerleşim yeri tonsillerdir. Tonsillofarenjit..
  • Burun akıntısı: ÜSYE'nin ilk belirtisidir.
  • Öksürük: Öksürük refkleksi larenksten N.larengus superior, akciğer ve plevrada ise vagus uyarımı ile oluşır. Akciğerin sekresyonlarını atmak için faydalıdır.
  • Solunumda değişme: inspirasyon dispnesi, tiraj, stridor


Ateş - Sindirim Sistemi
  • Dil: Tifoda paslı dil, kızlda ağaç çileği dili
  • Gastrik yakınmalar: Bulantı ile başlar, bazen kusma izler. Paratifo ve kolerada kusma süreklidir. Botulizmde paralizi nedeniyle kusma durur.
  • Gastroneteritler: ishal, beyaz pirinç  suyu renginde ise kolera ve ağır besin zehirlenmeleri
  • Basilli dizanteri mukus, ülerden sızan kan ile bulaşıktır. Amipli dizanteride parlak renkte kanlı, pü yok denecek kadar azdır.
  • İştahsızlık ve tatsızlık hissinden ağır sarığa kadar semptomlar: Karaciğer fonsiyon testlerinde bozukluk görülür. Sepsiste kötü prognoza işaret eder.


Ateş - Endokrin Sistem
  • En çok etkilenen organ adrenal bezlerdir.
  • Tiroidit
  • Orşit
 
Ateş - Döküntü


Ateş - Sarılık
  • Viral hepatit
  • Tifo
  • Biliyer askariyaz
  • Hepatik abse
  • Leptospirozis
  • Bruselloz
  • Babesiyoz
  • TŞS
  • Sepsis
  • Sıtma
  • Pnömoni
  • Sarı humma
  • EBV


Ateş - Hepatomegali ve Splenomegali
  • Tüberküloz, Bruselloz, Sifiliz, Tifo
  • Endokardit
  • Piyojenik apseler
  • Toksoplazmoz, sıtma, layşmanyaz
  • EBV, HIV, CMV
  • A-E viral hepatitler
  • Malign hastalıklar, hematolojik bozuklar


Ateş - Kilo Kaybı
  • Tüberküloz
  • Bruselloz
  • HIV infeksiyonu ve AİDS
  • İnfektif endokardit
  • Malignite


Ateş ve Lenfadenopati (LAP)


Enfeksiyon dışı ateş nedenleri
  • Hemoliz
  • Hematom
  • İlaç ateşi
  • Maligniteler
  • Kollagen doku hastalıkları
  • Endokrin hastalıkları
  • Dehidratasyon
  • Güneş çarpması
  • Hipotalamik ateş


Hipertermi
  • Hipotalamik ısı ayarı normal, ancak vücut ısısı yüksektir.
  • Hipotalamus patolojileri (iskemi, nekroz, tümör vb)
  • Hipertroidi
  • Güneş çarpması
  • Aşırı ekzersiz
  • Kokain
  • İlaç reaksiyonları
  • Seratonin sendromu


Hipotermi
  • Derin vücut ısısının 35°C ve altında olmasıdır.
  • Alkol (özellikle yaşlılarda)
  • Hipotroidizm
  • MI
  • Siroz
  • Soğuğa maruz kalma
  • Hipotalamus patolojileri v.s.
  • Sepsis


Hiperpireksi
  • 41.5°C’yi geçen ateştir.
  • Acil bir durumdur.
  • İntrakraniyal kanama
  • Sepsis
  • Kawasaki sendromu
  • Nöroleptik malign sendrom
  • Troid storm


Ateş tipleri (paternleri)
  • Düzenli Ateş Tipleri
      • Subfebril ateş
      • Devamlı ateş (Febris continua)
  • Düzensiz Ateş Tipleri
      • Remittan ateş (Febris remittent )
      • İntermittan ateş (Febris intermittent )
      • Rekürren-tekrarlayan ateş (Febris recurrens)
      • Ondülan-dalgalı ateş (Febris undulens)
  • Tedavisiz  ve doğal seyrinde çeşitli enfeksiyonlarda gözlemlenen ateşin sabah ve akşam ölçülerek takip çizelgesine (ateş trasesi) işaretlenmesi sonucu ‘kağıt üzerinde’ gözlenmesi sonucu; ateşin özelliklerine, sabah akşam farkına (ateş bacağı), başlangıcına ve sonraki günlerdeki seyrine ve düşüşüne göre ortaya konulmuştur.


Sıcaklığın normale dönüşü
  • Kriz: Yüksek giderken 12-24 saatte bol terleme ile 37 derecenin altına düşer.
  • Lizis: Yavaş biçimde 5-10 günde normale döner. Tifo ateşi buna örnektir. İlk günlerde remittan, takiben irtemittan dönem izler. Bu ateş çizelgesi "amfibol" adını alır.


Subfebril ateş
  • 37-38°C arasında seyreder.
  • Fokal infeksiyonlar
      • diş/dişeti: abse, diş kökü enf, çürükler
      • paranazal sinüsler: sinüzit
      • perianal bölge: abse, fissürit, fistül
  • Malignite
  • Kronik seyirli infeksiyonlarda (tüberküloz, bruselloz..) görülebilir.


Devamlı ateş (Febris continua)
  • Ateş süreli 38°C üzerindedir
  • Normale inmez
  • Sabah-akşam farkı 1°C'den azdır.
  • Tifo, infektif endokardit, riketsiyoz, milier tüberküloz, pnömokoksik lober pnömoni, psittakoz


Oynak ateş (Febris remittent)
  • Sabah-akşam >1°C fark vardır
  • Normale düşmez
  • İnfektif endokardit, Bruselloz, sıtma, riketsiyöz, lejyoner hastalığı, ağır viral solunum yolu enfeksiyonlarında (grip) görülür.


Aralıklı ateş (Febris intermittent)
  • Sabah-Akşam farkı >1°C
  • Gün içinde normale iner
  • Akşam yine 39-40°C’ye yükselir
  • Bruselloz, kala-azar, infektif endokardit, sepsis, piyojenik abseler
  • Periyodisite gösterebilir
  • 1, 2, 3 günde bir birden yükselip normale iner, birkaç gün normal kalıp tekrar aynı yükselir.
  • Sıtma bu ateş tipinin örneğidir.


Dönek (tekrarlayan) ateş (Febris recurrens)
  • Aniden yükselir, 3-5 gün yüksek devam eder, sonra aniden kriz şeklinde düşer, 3-5 gün ateşsiz dönemden sonra aynı şekilde yükselir.
  • Nöbetler (3-4) halinde sürer.
  • Borelyoz (Hummai racia=dönek ateş) etkeni B. recurrentis)


Dalgalı ateş (Febris undulens)
  • Ateş, yavaş yavaş yükselip, 5-6 günde üst sınıra ulaşır, birkaç gün yüksek seyreder, sonra yine yavaş yavaş düşer, 4-10 gün normal seyreder
  • Aylarca dalgalanma gösterebilir.
  • Bruselloz, Hodgkin lenfoma (Pel Ebstein ateşi, 1 hafta yüksek, 1 hafta normal)


Hektik ateş
  • Hiç bir ateş tipine uymaz.
  • Büyük dalgalanmalar (3-5°C) gösterir.
  • Septik ateş de denir.
  • Malaryanın erken dönemleri
  • Tüberküloz
  • Abseler
  • Maligniteler…



Nedeni Bilinmeyen Ateş (NBA/FUO)
  • 1991 Durack ve Street
  • 4 alt grupta sınıflama:
      • Klasik NBA
      • Nozokomiyal NBA
      • Nötropenik NBA
      • HIV ile ilişkili NBA

- Klasik NBA
  • Ateş >38.3°C
  • >3 hf uzun
  • ≥3 ayaktan poliklinik viziti veya 3 gün hastanede detaylı inceleme

  • Malignansi, infeksiyon, non-infeksiyöz inflamasyon

NBA etiyolojisi %
 Hastalık                                                                     Dünya             Türkiye
  • Enfeksiyonlar                                                           21-58               29-65
  • Kolajen doku hastalıkları                                         13-24                4-39
  • Malignite                                                                    6-31                8-26
  • Diğerleri                                                                     4-27                2-16
  • Tanısızlar                                                                    7-38                 4-35

NBA etyolojisinde enfeksiyonlar
  • Tüberküloz (en sık)
  • Bruselloz
  • Sıtma
  • Salmonelloz
  • Enfektif endokardit
  • HIV, EBV, CMV
  • Lokal infeksiyonlar:
      • Karın içi apseler
      • Kronik sinüzit
      • Otitis media
      • Pyelonefrit
      • Diş eti enfeksiyonları
  • Yabancı cisim enfeksiyonları

- Nozokomiyal NBA
  • Ateş >38.3°C
  • ≥24 saat hastanede yatış
  • Yatışta veya kuluçka döneminde olmayan
  • En az 3 gün araştırılan

  • Sağlık bakımı ilişkili infeksiyonlar
  • Post-operatif komplikasyonlar
  • Clostridium difficile koliti
  • İlaç ateşi

- Nötropenik NBA
  • Ateş >38.3°C
  • Nötrofil sayısı ≤500 /mm3
  • En az 3 gün araştırma

  • Çoğu enfeksiyon
- Bakteriyel
- Fungal
- Viral

  • Febril nötropeni:
      • Kemoterapi ile kemik iliği baskılandığında görülür.
      • Sıklıkla (%50) infeksiyon nedenli ateştir.
      • Nötrofil lökosit sayısı düşük ve fonksiyonları bozuktur.
      • %20 bakteriyemi saptanır.

- HIV ile ilişkili NBA
  • Ateş >38.3°C
  • Ayaktan >4 hafta
  • Yatan >3 gün
  • HIV (+)

  • HIV (primer enfeksiyon)
  • Mikobakteri (tipik, atipik)
  • CMV
  • Lenfoma
  • Toxoplasma
  • Kriptokok
  • İmmun rekonstitüsyon inflammatuar sendromu (IRIS)

Akut Ateş (<2 hafta)
Anamnez ile Hastayı Tanıma
  • Ad, soyad
  • Yaş
  • Memleket
  • Meslek (Uğraştığı iş)
  • Adres
  • Medeni hali
  • İletişim bilgileri

Ateşe eşlik eden semptomlar
  • Üşüme-titreme
  • Çarpıntı
  • Sıcaklık hissi
  • Halsizlik
  • Kırıklık
  • Bitkinlik
  • Baş ağrısı
  • Kas-eklem ağrısı
  • Terleme
  • Letarji

Ateşe neden olan enfeksiyonun diğer semptomları (enfeksiyon odağını bulmak için)
  • Boğaz ağrısı
  • Karın ağrısı
  • Yan ağrısı
  • Öksürük
  • Balgam
  • Diyare
  • Bulantı-kusma- iştahsızlık
  • Şuur bulanıklığı
  • Döküntü
  • Lenf bezi büyümesi
  • Kilo kaybı
  • Üriner semptomlar
  • Kardiyovasküler semptomlar
  • Endokrin sist. semptomları, …

Ateşin özellikleri
  • Süre (ne zamandır var?)
      • Ölçülen en yüksek değer (ölçüldü mü? Ne zaman, nereden ölçüldü?
  • Başlangıcı:
      • Ani
      • Yavaş-yavaş (günler içinde)
      • Üşüme titremeyle/üşüme titreme olmaksızın
  • Sonlanışı:
      • Ani terlemeyle (kriz tarzında)
      • Yavaş düşme (günler içinde lizis tarzında)
      • Antipiretik, vd. ilaç
      • Soğuk uygulama...
  • Değişimi:
      • Sabah-akşam ölçüm farkı
      • Başlangıçtan itibaren günler içindeki değişimi
      • Eşlik eden diğer şikayetler

Ateş ve beraberindeki semptomlar
  • Üşüme-titreme ile birlikteliği: Bakteremi, Abse, lober pnömoni, piyelonefrit
  • Terleme: Bruselloz, tüberküloz
  • Boğaz, baş, karın ağrısı: Tonsillit, sinüzit, menenjit, karın içi infeksiyon, tifo
  • Öksürük, balgam, yan ağrısı: Pnömoni, plörit
  • Üriner ve gastrointestinal sistem şikayetleri: Üriner ve gastrointestinal infeksiyonlar
  • Mental durumda değişiklikler +bulantı-kusma: Menenjit, menengoensefalit
  • Çevrede benzer hasta : Grip, tonsillit, viral infeksiyonlar, besin zeh., CYBİ, epidemik menenjit;
  • Endemik bölgelere seyahat öyküsü : Malarya, sarı humma, viral ensefalitler;
  • Yakın zaman önce geçirilmiş hastalıklar nedeniyle uygulanmış tıbbi ve/veya cerrahi tedavilerin bulunması : Viral hepatitler, HIV infeksiyonu;
  • Altta yatan ve infeksiyonlara zemin hazırlayan hastalıkların/ durumların (DM, immunsupresyon, debilite, yaşlılık, malnütrisyon gibi) bulunması.

Fizik muayene
  • Hepatomegali - splenomegali: Hepatit, İnfeksiyöz mononukleozis, Kala-azar, malarya, toksoplazmozis, tifo,…
  • Karında hassasiyet, kusma, diyare: Akut enterit, kolit, enterokolit (amipli, basilli dizanteri, viral enteritler), intraabdominal abseler, üriner sistem infeksiyonları, akut apendisit, pankreatit, mezenterik adenit (Tbc, Yersinia ent.)
  • Artrit: Akut romatizmal ateş, septik artrit, osteomyelit, Lyme artriti, reaktif artrit (Salmonella, shigella, yersinia,…)
  • Menenks irritasyon bulguları: Menenjit (Ense sertliği, Kernig, Brudzinski)
  • Kanamalar: Viral hemorajik ateşler (Kırım Kongo kanamalı ateşi, Ebola Virus Hastalığı,…), Menengokokal hastalık,...

Laboratuvar
İlk basamak testler
  • Tam kan sayımı: Lökosit sayısı ve diğerleri (Er.-Tromb Say, Htk, Hb)
  • Periferik yayma: Lökosit formülü (%) önemli (Nötrofil, Lenfosit, Monosit, Eozinofil, Bazofil), mikroorganizma (protozoa)
  • ESH, CRP, Prokalsitonin
  • Kan Biyokimyası: Elekt (Na,K, Ca,…), BFT (BUN, Kre.), ALT, AST, Bil., Alb., Prot., Glukoz, LDH, Ferritin, CK
  • Tam idrar tetkiki: Renk, görünüm, koku, dansite, Bil., Glukoz, Prot., Ürobil., Nitrit, Lökosit esteraz, Mikroskopi (bakteri, mikroorg.,…)

Direkt mikroskopik incelemeler
  • Taze, yaş preparatların incelenmesi (boyasız)
  • Dışkı: İntestinal protozoonlar (amip, giardia), helmint yumurtaları, lökosit
  • İdrar: Üriner infeksiyon
  • Genital akıntılar: Trikomonas, kandida, gonokok
  • Beyin omurilik sıvısı: Menenjitte hücre sayımı

Boyalı inceleme örnekleri
  • Periferik yayma (Giemsa, May Grünwald): Malarya, babezyoz
  • Balgam (Gram, EZN, Giemsa): Pnömoni, tüberküloz, nokardiyoz
  • BOS (Giemsa, Gram, EZN, Metilen mavisi): Menenjitte inflm. hücre, mikroorg.
  • Kemik iliği (Giemsa): Kala-azar
  • Plevral, peritoneal, sinovyal sıvılar (Gram): Mikroorganizma, lökosit
  • Abse, yara, aspirat materyalleri (Gram): Mikroorganizma, lökosit
  • Dışkı (Trikrom, modifiye EZN): Protozoon, Kriptosporidyum

Serolojik testler
  • Aglütinasyon testleri
    • Tüp testleri
      • Gruber Widal: Tifo-paratifo,
      • Wright tüp aglütinasyonu: Bruselloz
      • Paul Bunnel: Enfeksiyoz mononükleoz
      • Soğuk aglütinasyon: Mikoplazma pnömonisi (atipik)
    • Lam
      • Rose bengal: Bruselloz
      • Monospot test: Enfeksiyoz mononükleoz
  • Aglütinasyon inhibisyon testleri, kompleman birleşme reaksiyonu, nötralizasyon testleri, immunoassay metodları (EİA, İFA, RİA), moleküler metodlar (PCR),...

Kültürler
  • Tanı ve tedavi kararını kesinleştiren yöntemdir (altın standart)
  • Mikroorganizmanın izole edilmesi ve gerçek hastalık etkeninin gösterilmesi amaçlanır.
  • Mümkünse antimikrobiyal tedaviden hemen önce alınmalıdır.
  • Daha sonra yönteme uygun şekilde, sıklıkta, uygun vücut bölgeleri ve sekresyonlarından alınmalıdır.

Semptom - Olası enfeksiyon - Kültür örneği
  • İdrar yaparken yanma, sık idrar - İdrar yolu infeksiyonu ?? - idrar, kan
  • Boğaz ağrısı, yüksek ateş, aşırı halsizlik - Tonsillofarenjit? - boğaz sürüntüsü
  • Öksürük, pürülan balgam çıkarma, ateş - Pnömoni ?? - balgam, kan
  • Şuur bulanıklığı/kapalılığı, kusma, başağrısı - MSS enfeksiyonu - BOS, kan
  • Yüksek/nedeni bilinmeyen ateş - Abse, tüberküloz, tifo, bruselloz, sepsis - kan (vd.)

Radyodiagnostik incelemeler
  • Düz grafiler: Akciğer (PA, yan, ..), yüz ön sinüs grafisi, panaromik dental grafiler
  • İlaçlı incelemeler
  • USG, BT, MR, PET…


Uzamış ateşli hastalık (>2 hafta) (NBA >3hf)
  • PPD veya IGRA (quantiferon, Tspot TB) tarama testleri
  • Tümör göstergeleri
  • Noninvaziv testler: Abdominopelvik, torakal BT / Üst GIS tarama Baryumlu inceleme / USG / Nükleer incelemeler/ Kemik taramaları / EKOkardiyogram / Sinüs filmleri / Panoramik diş filmleri, vd. hastalığa özgü testler
  • İnvaziv tetkikler: Biyopsiler (Kİ, KC, dalak, cilt,lenf bezi, kas, temporal arter, vd. organlar), Mikroorganizmalar açısından histopatolojik inceleme, Laparatomi...
  • NBA vakası elde edilen bulgulara göre her gün dikkatli değerlendirilir.

NBA olgularında gidişat
  • %10-50 olguda neden bulunamamaktadır.
  • Bu olguların izleminde durumları iyi seyretmektedir.
  • Ateş kendiliğinden geçebilir.
  • Taburculuktan sonra tanı konabilinmektedir.
  • %1 civarı NBA nedeniyle ölüm görülmektedir.

Afebril ama infektif durumlar
  • Yaşlı
  • Açık batın yarası
  • Geniş yanık,
  • Sürekli diyaliz
  • KKY
  • KBY
  • Antipiretik veya anti-inflamatuvar ilaçlar

İlaç ateşi
  • İlaç kesilmesinden sonraki 24-48 saatte ateş düşer ve ilaç tekrarında ateş tekrarlarsa, ilaç ateşi tanısı konulur.
  • Uzun yarı ömürlü olanlarda 4-5 günde düşer.
  • İlacın farmakolojik etkisi, aşırı duyarlılık veya kontaminasyonu
  • İnfeksiyon ateşine benzeyebilir, lökositoz, CRP ve ESH artışı görülebilir.
  • Döküntü, artrit/artralji, kcft bozukluğu, eozinofili, proteinüri (hipersensitivite)
  • Diskordans; ateşle uyumsuz şekilde iyi görünmesi ve hissetmesi
  • İlaç ateşi nedeni olabilen ilaçlar
      • Enfeksiyon: Ampisilin, penisilinler, sefalosporinler, sulfonamidler, tetrasiklin, vankomisin, İNH, rifampisin, amfoterisin B
      • Kanser: Bleomisin, Prokarbazin, Daunorabisin, Sitarabin, Klorambusil, Hidroksiüre
      • Kalp: Kinidin, Nifedipin, Hidralazin, Metildopa, Antienflamatuar, İbuprofen, Aspirin
      • MSS: Klorpromazin, Karbamazepin, Haloperidol, Amfetamin, Tioridazin

Ateşli hastada semptomatik tedavi
  • Ateşin çok yükselmesi engellenmeli: Çocuklar, yaşlılar, hamileler, kalp-böbrek-akciğer-serebral hastalığı olanlar
  • Antipiretikler: Aspirin, parasetamol, steroid, non-steroid antienflamatuvar ilaçlar
  • Primer nedene yönelik tedavi
  • Soğuk uygulama
  • Islak spanç ve ılık duş

NBA özetle
  • Tedavi ampirik olmamalı, altta yatan etiyoloji dayanmalıdır.
  • Tanısal yaklaşımda belirli epidemiyolojik gruplarda olası sebepler dikkate alınmalıdır.
  • Spesifik olmayan laboratuvar testleri detaylı bir öykü ve muayene ile birlikte doğru klinik ortamda yorumlanmalıdır.
  • %10-15 tanı konulamayan durumlarda dikkatli bir şekilde yaklaşılmalıdır.

ÖRNEK SORULAR
1. Ateşin aniden yükselip 3-5 gün yüksek devamı sonrası aniden kriz şeklinde düşmesi ve 3-5 gün ateşsiz dönemden sonra aynı şekilde yükselip nöbetler halinde tekrarlaması ile karakterize ateş tipi hangisidir?
a) Febris intermittent
b) Febris remittent
c) Febris recurrens
d) Febris ondulens
e) Febris contua

2. Hangileri klasik nedeni bilinmeyen ateşi tanımlar?
1. Üç haftadan uzun süreli ateş
2. 38.3 üzerinde ateş ölçümü
3. Nötrofil sayısı <500/mm3
4. Ayaktan en az bir poliklinik viziti ile tanı konulamaması
5. Üç gün hastanede detaylı inceleme ile tanı konulamaması
a) 1,4
b) 1,2,5
c) 1,2,3
d) 2,5
e) 1,2,3,5

3. Ateşin 5-6 günde giderek yükselip, birkaç gün yüksek kaldıktan sonra yavaş yavaş indiği ve birkaç gün normal kaldıktan sonra aynı şekilde tekrarlayan ateş tipinin görüldüğü en olası infeksiyon hastalığı hangisidir?
a) Salmonelloz
b) Riketsiyöz
c) Tularemi
d) Bruselloz
e) Bartonelloz

4. Aşağıdakilerden hangisi rölatif taşikardi nedenlerinden biridir?
a) Tifo
b) Gazlı gangren
c) Tifüs
d) Bruselloz
e) Sıtma

5. Rose spot (gül lekesi) hangi hastalığa özgü bulgudur?
a) Bruselloz
b) Sıtma
c) Tifo
d) Kala-azar
e) Şarbon

İçeriğe dön